Waarom gedragsverandering?

Om een circulaire economie te bereiken zullen we anders met spullen om moeten gaan. Iedereen is daarbij nodig: bedrijven, overheden én burgers. Bedrijven zullen producten van andere materialen maken, deze anders gaan ontwerpen zodat ze veel langer meegaan en producten via andere, meer circulaire businessmodellen op de markt zetten. Burgers zullen vaker spullen aanschaffen die (gemaakt zijn van materialen die) al eerder zijn gebruikt, deze vaker lenen en langer in gebruik hebben. Daarnaast zullen ze niets meer weggooien, maar gescheiden inleveren zodat het kan worden hergebruikt of gerecycled. Dit bekent dat er een (on)bewuste verandering nodig is richting circulair gedrag.

Gedragsstrategie burgers en circulaire economie

Rijkswaterstaat heeft onder andere het rapport Gedragsstrategie burgers en circulaire economie (pdf, 741 kB) opgesteld. Hierin staat dat circulaire keuzes voor inwoners van Nederland makkelijker, logischer en eerlijker moeten worden. Dat betekent dat de omgeving zo ingericht is dat het circulair gedrag uitlokt. 'Circulair Doen' is het uitvoeringsprogramma van deze strategie.

Programma Circulair Doen

Het uitvoeringsprogramma bestaat uit drie hoofdlijnen:

Gedragsmaatregelen per productgroep

Hoe concreter het doelgedrag en de doelgroep, hoe effectiever de maatregelen. Binnen Circulair Doen werkt Rijkswaterstaat (RWS) daarom specifieke gedragsmaatregelen uit voor de sectoren: textiel, meubels en elektronische en elektrische apparaten. Zo werkten zij in 2024 concrete gedragsmaatregelen uit voor de textielsector binnen het Beleidsprogramma textiel 2025-2030. Een van de maatregelen binnen dit programma is de gedragstraining Mijn Stijl iD die is ontwikkeld in samenwerking met Milieu Centraal.

De belangrijkste richtinggevende onderzoeken bij het zoeken naar gedragsmaatregelen per productgroep zijn: het basisonderzoek Onderzoek circulair gedrag en de Monitor van Duurzaam Leven 2023 | Milieu Centraal.

Productgroepoverstijgende maatregelen

Binnen deze lijn werkt RWS overkoepelende maatregelen uit die de overheid kan nemen om een circulaire levensstijl bij burgers gemakkelijker te maken. Maatregelen die zij verkennen zijn onder andere:

Het ontwikkelen van een positief verhaal over het langer met bestaande spullen doen en het kopen van minder nieuwe spullen
Een verbod op reclame voor ‘wegwerpproducten’
Het onderzoeken van circulaire alternatieven voor winkels in de binnenstad. Veel van de maatregelen die zij verkennen, bouwen voort op het onderzoek van Berenschot Van Groei naar Bloei. Daarnaast ging in 2024 de stimuleringscampagne Zet Ook De Knop Om live. Deze campagne stimuleert het verlengen van de levensduur van spullen.

Implementatie van gedragsmaatregelen samen met (mede)overheden en bedrijven

Overheden en bedrijven spelen een belangrijke rol bij het implementeren van gedragsmaatregelen die circulair gedrag van burgers stimuleren. Om hen hierbij te ondersteunen test RWS samen met gemeenten en bedrijven een aantal maatregelen in de praktijk. Welke dit zijn lees je hieronder. De onderzoeksresultaten, praktische inzichten en kant-en-klare toolbox delen we op de site waar je nu naar kijkt.

De maatregelen die we op dit moment testen:

Onderhoudsgedrag – met gemeente Apeldoorn
Refurbished verkopen – met ANWB
Delen en lenen via bouwmarkten bij nieuwbouw
Online verkoop – met Cameranu
Meubelfestival voor studenten – met diverse partners
Free Fashion – met gemeente Leiden
Retouren – met Thuiswinkel.org
Deelstations – met gemeente Amersfoort
EQ en gelukskunde – onderzoek naar mogelijke maatregel

Samenwerken met Circulair Doen?

Hoe kunnen we samenwerken:

Beleidsmakers bij ministeries: samen onderzoeken welke aanvullende maatregelen nodig zijn om specifieke doelgroepen rondom meubels, textiel en elektronische apparaten mee te krijgen in een circulaire economie.
Gemeenten of bedrijven: samen maatregelen testen die een circulaire economie dichterbij brengen.

Ben je geïnteresseerd of heb je een vraag? Laat het ons weten! circulairgedrag@rws.nl.