Ketenaanpak voedselverspilling

De voedselketen strekt zich uit 'van boer tot bord', van de landbouw tot aan de consumptie en de rest- en afvalverwerking van vrijkomende voedselresten.

Voedsel wordt in ketenverband geproduceerd en verlies van het agrarische product zien we in alle schakels van de keten. In de totale keten 'van boer naar bord' gaat hierdoor naar schatting 40-50% verloren. Het gaat voor Nederland hierbij om € 2 miljard die verloren gaat in de productieketen en minimaal € 2,4 miljard aan voedsel dat door de consument wordt verspild. Voor meer informatie over voedselverspilling zie de website van Rijksoverheid.nl.

Milieudruk

De milieudruk in de voedselketen wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de productgroepen vlees, zuivel en vis. De productie van deze dierlijke eiwitten draagt sterk bij aan het broeikaseffect (opwarming aarde) en aan verzuring en eutrofiëring.

Voedselverspilling leidt tot een onnodige druk op het milieu. Wat de consument koopt via de supermarkten en in de foodservice (horeca, catering) heeft de hele voedselketen doorlopen. Een studie uit het Verenigd Koninkrijk laat zien dat voor iedere kilogram voedsel die wordt weggegooid, 4,5 kilogram CO2-eq aan broeikasgassen wordt geëmitteerd (zie de website van WRAP, 2011).

Projectontwikkeling

Het onderdeel voedsel binnen het programma Ketengericht afvalbeleid van het ministerie van Infrastructuur en Milieu richtte zich specifiek op de voedselverspilling bij de uitgiftekanalen:

  • huishoudens die inkopen via de retail: supermarkten en speciaalzaken
  • bedrijfscatering.

In beide projecten wordt samengewerkt met het ministerie van Economische Zaken.

Voedselverspilling bij huishoudens
Het project voor de aanpak van voedselverspilling bij huishoudens werd getrokken door de afvalinzamelaars Circulus en Berkel Milieu in de regio Apeldoorn-Zutphen-Deventer (Stedendriehoek) samen met Food & Biobased Research, onderdeel van Wageningen UR. Het project onderzocht verschillende strategieën om te komen tot een significante reductie van de voedselverspilling door consumenten.
In fase 1 van het project zijn een groot aantal strategieën verkend. De resultaten zijn te vinden in het eindrapport van deze fase. In najaar 2012 is gestart met fase 2: de praktijk. In een aantal plaatsen in de regio Apeldoorn, Lochem, Brummen en Eerbeek werd in samenwerking met lokale supermarkten onder andere een 'food battle' georganiseerd. Ook werd op verschillende manieren informatie gegeven over slim kopen, slim koken en slim bewaren van voedsel.

Food Battle – eigen voedselverspilling in beeld krijgen
In de praktijkperiode hielden 62 huishoudens (150 volwassenen en 55 kinderen) bij hoeveel eten ze weggooiden. Dit deden zij door middel van wegen en het bijhouden van een dagboek. Daarnaast werden de deelnemers gestimuleerd om verspilling te beperken door middel van voorlichting, gericht op slim kopen, koken en bewaren.Veel huishoudens die de strijd tegen voedselverspilling aangingen, gaven vooraf aan zich al zeer bewust te zijn van voedselverspilling. Toch wisten zij hun voedselverspilling tijdens de drieweekse Food Battle met maar liefst twintig procent te reduceren. Het eindrapport over de eerste Food Battle kunt u onderaan deze pagina downloaden.

Vervolg
Naar aanleiding van de positieve ervaringen met de eerste Food Battle is het concept geëvalueerd en verder geoptimaliseerd. Om de aangepaste aanpak van de Food Battle uit te rollen is in samenwerking met Vrouwen van Nu – de grootste vrouwen organisatie van Nederland met ruim 40.000 leden - met Wageningse onderzoekers, het ministerie van Infrastructuur & Milieu en Rijkswaterstaat Leefomgeving gewerkt aan opschaling. Ook het Voedingscentrum en MilieuCentraal zijn intensief hierbij betrokken. In de periode februari - maart 2014 gaan Vrouwen van Nu aan de slag met hun eigen Food Battle, met als doelstelling minimaal 1500 deelnemende leden.

Food Battle Estafette
De start van de Food Battle van Vrouwen van Nu vormt ook de start van een Food Battle Estafette. Het doel is dat in 2014 meerdere organisaties zich aansluiten bij dit initiatief. Dit kunnen bijvoorbeeld bedrijven, instellingen of overheidsorganisaties zijn die met hun eigen medewerkers een Food Battle willen organiseren.
Zie voor meer informatie over het project de site Vrouwen van Nu.

Catering
In het project in de bedrijfscatering werkt een van de toonaangevende cateringbedrijven in Nederland (Albron) samen met zijn toeleverancier (Kruidenier Foodservices) en Wageningen UR aan activiteiten om de voedselverspilling terug te dringen. Het doel van het project is inzicht te verkrijgen in de hoeveelheid reststromen van de cateringlocaties van Albron, om de milieudruk hiervan te bepalen en maatregelen te benoemen om die milieudruk te verlagen.
Onderzoek bij Albron laat zien dat grote pannen soep het meest bijdragen aan de verspilling en milieudruk. De belangrijkste oorzaak van de verspilling is het ‘onbekend aantal gasten' dat naar het restaurant zal komen. Maatregelen die daarop gericht zijn, zullen naar verwachting het grootste effect hebben.

Naast verspilling is het zinvol om te kijken wat met er met resterende reststromen gedaan kan worden. Gekeken is naar een ander logistiek concept. De inzet van bestaande emmers als retouremballage is daar een goed voorbeeld van. Vanuit milieuoogpunt is het de beste optie om op locatie de voedselverspilling in te vriezen, zodat die kan worden gebruikt als input voor diervoeder. Voor de stap richting een praktijkpilot zullen praktische zaken voor de retouremballage (beschikbaarheid, geurdicht, niet lekken, duidelijk herkenbaar, et cetera) nog nader ingevuld worden net als de ontwikkeling van protocollen rondom de werkprocessen. Verder zal de GMP+ certificering en een goede afstemming met de verschillende hygiënecodes plaats moeten vinden. Vervolgens zou in korte tijd naar een pilot toegewerkt kunnen worden.
In de vergelijking levert voorkomen van voedselverspilling veel meer reductie van milieudruk op dan de verwerking van reststromen.

Contact
Wilt u meer weten over deze projecten, of bent u geïnteresseerd in het deelnemen van uw organisatie aan de Food Battle Estafette, neem dan contact op met Rijkswaterstaat.

Meer informatie: